Tại sao không được sử dụng thang máy khi có cháy hỏa hoạn

Thang máy là một tiện ích không thể thiếu trong các tòa nhà cao tầng, giúp việc di chuyển trở nên dễ dàng và nhanh chóng. Tuy nhiên, khi cháy hỏa hoạn xảy ra, phương tiện này từ chỗ là công cụ hỗ trợ lại nhanh chóng biến thành một cạm bẫy chết người.

Đây là lý do tại sao, trong mọi tình huống khẩn cấp liên quan đến cháy nổ, nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất về lối thoát hiểm là tuyệt đối không được sử dụng thang máy.

Việc hiểu rõ những mối nguy hiểm này là vô cùng quan trọng, không chỉ để tuân thủ quy tắc an toàn mà còn để bảo vệ chính mạng sống của bản thân và những người xung quanh.

Tại sao không nên sử dụng thang máy nếu có hỏa hoạn?

Có ít nhất 5 lý do chính khiến việc sử dụng thang máy khi có cháy hỏa hoạn là một sai lầm nghiêm trọng, dẫn đến nguy cơ tử vong cao.

1. Nguy cơ mất điện và bị mắc kẹt

Đây là lý do phổ biến và nguy hiểm nhất.

• Hệ thống điện bị cắt: Khi hỏa hoạn xảy ra, hệ thống điện chính của tòa nhà thường sẽ bị ngắt tự động hoặc bị lực lượng cứu hỏa cắt để ngăn chặn chập điện, hở mạch, hoặc sự cố điện làm lây lan đám cháy.

• Hệ thống điện dự phòng: Mặc dù nhiều thang máy có hệ thống điện dự phòng (UPS hoặc máy phát), nhưng chúng thường chỉ đủ để đưa thang máy về tầng gần nhất hoặc tầng an toàn gần nhất và mở cửa. Chúng không được thiết kế để vận hành liên tục trong suốt một vụ cháy lớn.

• Hậu quả: Khi điện bị cắt đột ngột, thang máy sẽ ngừng hoạt động giữa chừng. Bạn sẽ bị mắc kẹt bên trong cabin chật hẹp, không có ánh sáng, trong khi khói độc và nhiệt độ bên ngoài đang tăng lên. Việc giải cứu một người bị kẹt trong thang máy mất rất nhiều thời gian, làm giảm đáng kể cơ hội sống sót.

Nguy cơ bị mất điện và mắc kẹt

2. Sự xâm nhập khói độc và Khí Carbon Monoxide (CO)

Khói là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các vụ hỏa hoạn, chứ không phải ngọn lửa.

• Hiệu ứng ống khói: Giếng thang máy (hốc thang) là một ống thông gió thẳng đứng khổng lồ, hoạt động như một “ống khói” hút và dẫn khói độc, khí nóng, và khí CO từ các tầng dưới lên các tầng trên với tốc độ cực nhanh.

• Cabin không kín khít: Cabin thang máy không được thiết kế để hoàn toàn kín khít với khói. Khói độc có thể dễ dàng len lỏi qua các khe hở của cửa thang máy, các lỗ thông gió, và lấp đầy cabin chỉ trong vài giây.

• Ngộ độc khí CO: Khí CO là một loại khí không màu, không mùi, gây bất tỉnh và tử vong nhanh chóng. Bị mắc kẹt trong không gian nhỏ hẹp và đầy khói của thang máy đồng nghĩa với việc hít phải lượng lớn khí độc, dẫn đến tử vong trước khi lực lượng cứu hộ kịp tiếp cận.

Khói độc và khí carbon monoxide (CO) khi cháy

3. Nguy cơ thang máy hỏng do nhiệt động cao

• Nhiệt độ ảnh hưởng đến cấu trúc: Lửa và nhiệt độ cao có thể làm biến dạng hoặc hỏng hóc các bộ phận cơ khí, điện tử, và cáp thép của thang máy. Khi cáp thép bị yếu đi do nhiệt, nguy cơ thang máy bị đứt cáp và rơi tự do là rất cao.

• Ảnh hưởng của nước: Nước từ hệ thống phun nước chữa cháy (sprinklers) hoặc vòi rồng của lính cứu hỏa có thể chảy vào giếng thang máy, làm hỏng hệ thống điện và bảng điều khiển, gây ra tình trạng chập điện hoặc đoản mạch khiến thang máy dừng hoạt động.

• Mất kiểm soát: Một thang máy bị hỏng hóc do nhiệt và nước có thể di chuyển không kiểm soát, hoặc dừng lại ở một tầng đang bùng cháy dữ dội.

4. Ưu tiên sử dụng

Thang máy, đặc biệt là thang máy chữa cháy (Fireman’s Elevator), phải được giữ lại để phục vụ công tác cứu hộ và chữa cháy.

• Thiết bị chuyên dụng: Lính cứu hỏa cần sử dụng thang máy để vận chuyển thiết bị nặng, bình dưỡng khí, và đôi khi là để tiếp cận các tầng trên nhanh nhất có thể.

• Ngăn chặn cản trở: Nếu dân thường sử dụng thang máy, họ không chỉ tự đặt mình vào nguy hiểm mà còn cản trở nghiêm trọng khả năng tiếp cận và dập lửa của đội cứu hộ. Trong tình huống khẩn cấp, mọi phút giây đều quý giá, và việc phải giải cứu người bị kẹt trong thang máy sẽ làm chậm trễ toàn bộ chiến dịch chữa cháy.

5. Thang máy có thể dẫn bạn đến tầng đang có cháy

Trong một số trường hợp hỏng hóc hoặc lỗi hệ thống, thang máy có thể không nhận biết được tầng đang có cháy.

• Mở cửa sai tầng: Bạn có thể nhấn nút thoát hiểm, nhưng thang máy lại dừng và mở cửa ngay tại tầng đang bốc cháy hoặc tầng đã đầy khói, khiến bạn ngay lập tức bị bao vây bởi ngọn lửa hoặc khói độc.

Giải pháp – Sử dụng lối thoát hiểm khi cháy

Để đảm bảo an toàn tính mạng, quy tắc vàng là:

Sau khi biết được những nguy hiểm chết người của thang máy trong hỏa hoạn, việc nắm rõ quy trình và lối thoát hiểm an toàn là bước tiếp theo và quan trọng nhất để đảm bảo an toàn tính mạng.

Đặc điểm thiết kế của cầu thang thoát hiểm (Fire Escape Stairwell)

Cầu thang thoát hiểm được xây dựng để trở thành “pháo đài” an toàn tạm thời trong quá trình sơ tán. Chúng có các đặc điểm kỹ thuật sau:

• Vách ngăn và Cửa chống cháy: Các vách tường và cửa cầu thang được làm bằng vật liệu chống cháy đặc biệt, có khả năng chịu nhiệt và lửa trong một khoảng thời gian nhất định (thường là 60 đến 120 phút). Điều này giúp cô lập cầu thang, ngăn ngọn lửa và nhiệt độ cao lan vào.

• Hệ thống điều áp không khí: Ở nhiều tòa nhà hiện đại, cầu thang thoát hiểm được trang bị hệ thống quạt thổi áp suất dương (Positive Pressure System). Hệ thống này tạo ra một áp suất không khí cao hơn bên trong buồng thang so với bên ngoài hành lang, đẩy khói ra xa và ngăn khói độc xâm nhập vào khu vực sơ tán.

• Chiếu sáng khẩn cấp: Cầu thang luôn có đèn chiếu sáng khẩn cấp hoạt động bằng pin dự phòng, đảm bảo tầm nhìn ngay cả khi điện lưới toàn tòa nhà bị cắt.

Nguyên tắc di chuyển an toàn trong quá trình sơ tán

Việc thoát hiểm cần được thực hiện một cách nhanh chóng nhưng có tổ chức và kỷ luật.

Tầm quan trọng của việc chủ động tìm hiểu

Kiến thức về thoát hiểm là vô ích nếu bạn không thể áp dụng nó trong lúc nguy cấp.

• Chủ động tìm hiểu vị trí: Bất cứ khi nào bạn đến một địa điểm mới (khách sạn, văn phòng, chung cư, rạp chiếu phim), hãy dành một phút để xác định vị trí của cầu thang thoát hiểm gần nhất và lối ra cuối cùng. Hãy nhớ rằng các biển chỉ dẫn thoát hiểm (có biểu tượng người đang chạy) luôn được lắp đặt.

• Tham gia diễn tập PCCC: Các buổi diễn tập phòng cháy chữa cháy cung cấp kinh nghiệm thực tế về cảm giác khi nghe báo cháy và quy trình sơ tán. Việc làm quen với quy trình này sẽ giúp bạn phản xạ tự nhiên khi có sự cố thật.

• Chuẩn bị Kế hoạch Thoát hiểm Gia đình/Cá nhân: Đối với nơi ở cố định, hãy lập kế hoạch thoát hiểm với ít nhất hai lối ra khác nhau và một điểm tập kết an toàn bên ngoài.

Kết luận

Tóm lại, việc không được sử dụng thang máy khi có cháy hỏa hoạn không phải là một quy tắc tùy ý, mà là một nguyên tắc sống còn được đúc kết từ nhiều thảm kịch cháy nổ trong lịch sử.

• Hãy nhớ: Mất điện, khói độc, và hỏng hóc hệ thống là ba nguy cơ chính biến thang máy thành một chiếc hộp tử thần.

Trong tình huống khẩn cấp, hãy luôn giữ bình tĩnh, ưu tiên cầu thang bộ thoát hiểm, và tuân thủ tuyệt đối các quy tắc an toàn cháy nổ. Sự chuẩn bị và nhận thức đúng đắn chính là chìa khóa để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi những rủi ro chết người.